माझिया मना ...वाचन प्रवास

माझा वाचन प्रवास .....

 साधारण आपल्याला वाचता येतंय हे कळायला लागल्या पासून काही ना काही मी वाचत असायची. लहान वयातले कुमार, चांदोबा, फुलबाग, जादूचे अमूक तमूक , प्राण्यांच्या गोष्टी असे कितीतरी प्रकार पटकन  वाचून होत असत. ( ज्योत्स्ना प्रकाशन ची पुस्तकं छान असत.) हे बघून माझ्या वडिलांनी त्यांच्या बरोबरच  दादर च्या सुप्रसिद्ध मुंबई मराठी ग्रंथ संग्रहालयात बालविभागाची रितसर मेंबरशिपच घेऊन दिली. मग काय दर आठ दिवसांनी आपल्या आवडीची पुस्तकं वाचायला मिळायला लागली. वाचन आणि त्याच्यामुळे मनात काही प्रतिमा तयार होणं हे ज्या पुस्तकामुळे पहिल्यांदा घडलं ते म्हणजे " श्यामची आई ". हे पुस्तक त्या वयात किती वेळा वाचलं असेल त्याला काही गणतीच नाही. आईचं प्रेम , संस्कार , साधं सुधं कोकण, कष्टमय जीवन,  काही बाही मनावर कोरलं गेलं हे खरं. मोठ्या वयात आता फिरण्याच्या निमित्ताने लाडघरला गेल्यावर लाडघरचं तामसतीर्थ पटकन आठवतं. असो.

कुमार, किशोर,चंपक, ठणठणपाळ, गोट्या, बोक्या सातबंडे अशा अनेक घटकांनी त्या त्या वयातली वाचन भूक भागवली आणि वाढवलीही. आता पर्यंत लायब्ररीत जाऊन पुस्तक बदलून आणण्याची गोडी व सवय लागली होती. फक्त आता गाडी कुमार विभागात गेली होती. लायब्ररीत जाणे हा माझ्यासाठी आजही  एक परम सुखानुभव असतो. याची बीजं बहुतेक लहानपणच्या त्या लायब्ररीतल्या विश्वात रुजली गेली असावीत. इतकी की अलिकडेच मी अमेरिकेला गेले असताना एका सार्वजनिक लायब्ररीला भेट देऊन तिथे मनसोक्त वेळ घालवला. 

कॉलेजच्या त्या रंगीबेरंगी दिवसांत कथा, कादंबरी, चरित्र याबरोबरच कविता भेटली आणि मग ती सहप्रवासीच झाली.

आता पर्यंत पु.ल., व.पुं ची पारायणे, द.मा. , शंकर पाटील , व्यंकटेश माडगूळकर, जयवंत दळवी, ना.सी.फडके, खांडेकर, शिरवाडकर , वसंत बापट, रणजित देसाई , शिवाजी सावंत,  विं.दा. ,पाडगावकर , कुसुमाग्रज, शांताबाई, महानोर अशा अनेक अनेक  मंडळींची ओळख झाली होती. गदिमा हे अजून एक स्वतंत्र विद्यापीठ आहे. " गदिमां नी म्हटलंय त्याप्रमाणे " असं म्हणून एखाद्या ओळीने शाळेतल्या  माझ्या अनेक निबंधांचा शेवट व्हायचा. कॉलेज मध्ये भाषा विषय घेतला आणि वाचनाला थोडं वळण लागलं. मराठी बरोबर हिंदी , इंग्रजी भाषा पण जवळून अनुभवता आल्या. भाषेचं सौंदर्य समजू लागलं.  नुसतं मन रमविण्यापेक्षा अभ्यासक दृष्टीकोनातून वाचन करायची जाणीवपूर्वक सवय लागली. गूढकथा , खगोल , इतिहास , डिटेक्टिव्ह यात कधी माझं मन रमलं नाही. वर्तमानपत्र ही मोठ्या लोकांची वाचन मक्तेदारी असं मला वाटायचं. मला फक्त जाहिरातींच्या पानात रस असे. 

दिवाळी अंक हा एक स्वतंत्र विषय आहे. त्यावेळी घरी मासिकही येत असत. महिलांच्यासाठी ललना , माहेर , वसुधा अशी काही तरी असत, या शिवाय मार्मिक , जत्रा , मोहिनी ,   अशी नर्म विनोदी मासिकं ही असत. आता लोकप्रभा, साप्ताहिक सकाळ, अनुभव , वयम् ही काही वाचनीय साप्ताहिकं / मासिकं आहेत.

लग्न होऊन सासरी आल्यावर खरी कसरत होती. घरातील सर्व माणसं कामावर जाणारी. मला एकटीला घर खायला उठे. पण सुदैवाने माझ्या आजे सासऱ्यांचं मराठी / इंग्रजी   पुस्तकांचं कलेक्शन खूप होतं.  विषय रुचणारे नव्हते. पण वाचनीय होते. लो. टिळक , गांधी विचार दर्शन , विवेकानंद , विनोबा , काही नाटके , वगैरे वगैरे. पण वेळ घालवण्याचा तो एकमेव व चांगला पर्याय होता. या वाचनाने विचारांची दिशा बदलू लागली. मग कालांतराने मी सार्वजनिक वाचनालयात जाऊ लागले. वकीलीच्या निमित्ताने कायद्याची क्लिष्ट पुस्तकं व भाषा अभ्यासता येते. तिथे ही  नेटवर केस लॉ शोधण्यापेक्षा पुस्तकातून वाचून शोधायला मला जास्त आवडतं. 

पुस्तक हे मला मित्रासारख वाटतं. त्याने सतत आपल्या सोबत असावं. त्यामुळे माझ्या पर्स मध्ये आणि हल्ली गाडी मध्ये एक - एक पुस्तक असतंच असतं. पुस्तकाला नेटवर्क वगैरे ची गरज भासत नाही. अडचणी च्या वेळी, ट्रॅफिक मधे, आपण एकटे असतो त्या प्रत्येक वेळी पुस्तक आपल्याला सोबत करतं. आणि आपण समृद्ध होत असतो ते वेगळेच.

पुस्तक वाचनात पुस्तक छान पणे सांभाळणे हा पण एक भाग येतो. मला स्वत:ला पुस्तक प्रेमाने,  नेटकेपणाने हाताळायला आवडतं. ( अगदी पेपर सुद्धा )

आता इतर जबाबदाऱ्यांमुळे अवांतर वाचायला वेळ कमी मिळतो. रुखरख वाटते. पण आता घरच्या अनेक पुस्तकांना न्याय द्यायचं ठरवलंय. पाहूया .

त्यामुळे वाचाल तर वाचाल यावर माझा पूर्ण विश्वास आहे.

 माझ्या साठी  वाचन हा दीर्घ प्रवास आहे. तो ( मला वाचता येतंय तो पर्यंत ) शेवटपर्यंत  चालूच राहणार आहे.

©️ ॲड. स्वाती लेले, अलिबाग